Temel GÜNDOĞDU

“KAZIKBELİ”   İSMİNİN KÖKENİ

“Kazıkbeli”   ismini ve bu ismin ifade ettiği anlamı ya da anlamları anlayabilmek için öncelikle bu kelimenin yapısıyla, içinde “kazık” ve “bel” geçen yer isimlerini araştırmak gerekir.

Kelimeyi yapı olarak incelediğimizde sözcüğün “kazık” ve “bel” kelimelerinden oluşmuş bir birleşik isim olduğunu görürüz. Yani “Kazıkbeli” sözcüğü belirtisiz isim tamlaması şeklinde oluşturulmuş bir birleşik isimdir.

Türkçede  “bel” ve “belen” sözcükleri daha çok geçit olarak kullanılan isimlerdir.

“Bel” ve “belen” sözcüklerinin TDK Türkçe sözlükte anlamları şu şekilde verilmiştir:

“Kazık” sözcüğü ise:

“Kazıkbeli”  sözcüğü tespit edebildiğimiz kadarıyla Türkiye’de iki yerde isim olarak kullanılmaktadır. Birincisi, bizim yaylamız olan Kazıkbeli. Bütün “bel”  yani geçit özelliklerini gösteriyor. İkincisi, Denizli ilimiz sınırları içerisinde Honaz dağında 2500 rakımlı bir geçit olan Kazıkbeli. Bu isimlerin dışında ismini Kutup Yıldızı’ndan alan Demirkazık dağı  vardır içinde “kazık”  sözcüğü geçen ve bizim “Kazıkbeli”  ismini anlamamıza, yorumlamamıza yardımcı olan.

Türkler göğün direği olarak Kutup Yıldızı’nı düşünmüşler ve bu yıldıza “Demirkazık”  demişlerdir.

Türklerin “Demirkazık”  diye adlandırdıkları Kutup Yıldızı, bütün gezegenlerin etrafında döndüğü bir yıldızdır.

“Kazık”  sözü hareketsizliğin ve bir yere bağlanışın ifadesidir. Türklerde çadır, küçük bir dünyadır. Çadırın ortasındaki “Kazık”  göğe yükselmeyi ifade eder. Bütün çadır o kazığın üzerine kurulmuştur. Çadır biçim olarak da bir dağ görünümündedir.

Bu anlamda “kazık” sözcüğünü göğe yükselen ya da Demirkazık yıldızına uzanan direk, dik dağ olarak düşünmek mümkündür.

Türkiye’de onlarca yer adı vardır içinde“bel” “belen” kelimesi geçen. Sadece yöremizde; Kurtbeli, Erikbeli, Eğribel, Belen, Elmabeleni, Balçıkbeleni gibi isimler vardır buna örnek.

Bahaeddin ÖGEL’in Türk Mitolojisi adlı eserine göre Türklerin hayatında, “kazık” önemli rol oynayan bir alettir. Türk’ün çadırının veya evinin önünde, çakılı duran kazık, onun atını korur ve Türk’ün gözü hep ondadır. Çünkü eski Türklerde at bugünkü otomobilin yerini tutmaktadır.

Kazıkbeli yaylasının üzerinde bulunduğu Giresun sıra dağlarının doğudaki zirve noktası Sarıyar tepesidir. Sarıyar tepesinin hemen karşısında ise bir başka zirve olan Akılbaba tepesi bulunmaktadır. Bu iki zirvenin arasında Gelevera ve Harşit vadilerinin birleştiği geçiş noktası Kazıkbeli yaylasıdır.

Türk kültüründe at ne kadar önemliyse, çadır ne kadar önemliyse atı ve çadırı bağlamak amacıyla kullanılan kazık da o kadar önemlidir. Bu önemi kavrayan atalarımız, bu yöreyi yurt tutan ilk Türkmen dervişleri 3500 rakımlı Sarıyar ve Akılbaba tepeleri  arasındaki bu geçiş noktasına “Kazıkbeli” ismini vererek bu büyük kültürü kalıcı kılmışlardır.

   Kazıkbeli ismini anlamak için kazığın atlı, çadırlı göçebe Türk kültüründeki yerini ve önemini anlamak, daha   argo anlamlarının oluşmadığı dönemlere göre değerlendirmek ve yer ismi olarak göğe uzanan dik dağ anlamını iyi kavramak gerekir.

     (*)Öklenmiş: (Yöresel kelime) Uzun iplerle otlayacak şekilde bağlanmış
Kaynaklar: Türk Mitolojisi- Prof. Dr. Bahaeddin ÖGEL
Türk Dil Kurumu Türkçe Sözlük

     Türk Argosu – Ferit DEVELİOĞLU